Productiviteit verhogen? Dit zijn de drie grootste productiviteitskillers

Productiviteit verhogen: het klinkt als iets wat je oplost met betere planning, slimmere tools of een goed gesprek. Maar als medewerkers structureel onder hun kunnen presteren, zit het probleem dieper. En in veel gevallen heeft dat met welzijn te maken.

Wat is productiviteit?

Productiviteit draait om de verhouding tussen wat iemand inzet en wat dat oplevert. Op het werk betekent dat: hoeveel krijg je gedaan in een bepaalde tijd, en wat kost je dat aan energie en aandacht?

Klinkt simpel. Maar in de praktijk is het dat niet.

Want een medewerker kan de hele dag aanwezig zijn, vergaderingen bijwonen en taken afvinken, terwijl het werk niet loopt zoals het zou kunnen. Niet omdat iemand niet wil, maar omdat de energie, focus of motivatie ontbreekt.

Productiviteit gaat dus niet alleen over hoeveel werk er verzet wordt, maar ook over hoe goed en hoe moeiteloos dat gaat. En die twee dingen worden allebei sterk beïnvloed door iets wat je niet altijd ziet: hoe het écht gaat met iemand.

De drie grootste oorzaken van productiviteitsverlies

De Niped productiviteitsanalyse 2025 laat zien welke gezondheidsrisico’s in Nederland de grootste impact hebben op productiviteitsverlies op de werkvloer, gebaseerd op de Work Limitations Questionnaire (WLQ). We meten in welke mate gezondheidsproblemen werkprestaties belemmeren en wat dat concreet betekent voor productiviteit. Geen vage factoren, maar meetbare risico’s waar je als organisatie iets mee kunt.

(Werk)stress staat bovenaan. Het veroorzaakt 1,6% extra productiviteitsverlies per jaar. Dat lijkt weinig, maar voor een organisatie met honderden medewerkers loopt dat snel op tot een aanzienlijk bedrag. Na werkstress volgt verminderde vitaliteit (+1,2%) en verminderd werkvermogen (+0,7%).

Vitaliteit gaat over de mate waarin iemand zich energiek, veerkrachtig en gemotiveerd voelt om te werken. Als die energie ontbreekt, neemt de productiviteit vaak ongemerkt af.

Werkvermogen zegt iets over de mate waarin iemand in staat is zijn of haar werk uit te voeren, gezien de eisen die het werk stelt. Als dat in balans is, presteert iemand goed. Als de balans scheef ligt, zakt de productiviteit, ook zonder dat iemand zich ziek meldt.

Aanwezig maar niet optimaal: de stille kostenpost

Veel van dit verlies is onzichtbaar. Medewerkers melden zich niet ziek, maar functioneren wel onder hun niveau. Ze zijn aanwezig, maar niet echt present. Dit noemen we presenteïsme, en het is in veel organisaties een groter probleem dan verzuim. Want wie ziek thuis zit, wordt geteld. Wie aanwezig is maar niet optimaal functioneert, blijft buiten beeld.

Waarom slaap ook aandacht verdient

In onze data zien we dat slaap een belangrijk aandachtspunt is. In de Niped-analyses ervaart 32% van de deelnemers slaapproblemen: 10% met een matig verhoogd risico en 22% met een sterk verhoogd gezondheidsrisico. We zien bovendien dat het gezondheidsrisico rondom slaap het afgelopen jaar duidelijk is toegenomen.

Wie structureel slecht slaapt, herstelt minder goed. Energie, concentratie en veerkracht nemen af, waardoor werk meer moeite kost. Slaap werkt daarmee vaak als een onderliggende factor die andere risico’s versterkt, zoals werkstress, verminderde vitaliteit en een lager werkvermogen. Dit zijn precies de factoren die in onze analyse het sterkst samenhangen met productiviteitsverlies.

Wat je als werkgever kunt doen

De factoren uit de Niped-data zijn niet alleen interessant als cijfer. Ze zijn ook bruikbaar als sturingsinformatie. Als je weet welke risicofactoren het meest spelen in jouw organisatie, kun je gericht beleid voeren in plaats van brede en ongerichte maatregelen nemen.

Een preventief medisch onderzoek (PMO) brengt deze risico’s in kaart op groepsniveau. Je ziet waar de knelpunten zitten, in welke afdelingen of functies bepaalde risico’s vaker voorkomen, en wat de meeste impact heeft op productiviteit in jouw specifieke context.

Dat is de basis voor beleid dat werkt. Niet gebaseerd op aannames, maar op data.

Wil je weten welke gezondheidsrisico’s het meeste productiviteitsverlies veroorzaken in jouw organisatie? Een PMO maakt het inzichtelijk. Laat je adviseren over het PMO in jouw organisatie.