Wat is presenteïsme en hoe herken je het op de werkvloer?

Stel: je organisatie heeft een laag ziekteverzuim. Goed nieuws, toch? Misschien. Maar lage verzuimcijfers zeggen niets over hoe goed medewerkers functioneren als ze aanwezig zijn. Presenteïsme, waarbij medewerkers wel aanwezig zijn maar niet optimaal functioneren, blijft daardoor grotendeels buiten beeld. En precies daar zit voor veel organisaties de grootste kostenpost.

Wat is presenteïsme?

Presenteïsme is het verschijnsel waarbij medewerkers aanwezig zijn op het werk maar door gezondheidsklachten, werkdruk of de werkcultuur onder hun normale niveau presteren. Het wordt ook wel roze verzuim genoemd.

Het verschil met absenteïsme (verzuim) is simpel: bij absenteïsme is iemand er niet. Bij presenteïsme is iemand er wel, maar niet echt productief. Wie thuis zit, wordt vervangen of ingepland. Wie aanwezig is maar onderpresteert, blijft onopgemerkt.

Presenteïsme is ook een cultuurvraagstuk. Als medewerkers zich niet veilig voelen om zich ziek te melden, uit plichtsgevoel of omdat de werkdruk dat onuitgesproken verwacht, zegt dat iets over leiderschap en werkdruk. Niet alleen over gezondheid.

Waarom blijft het onzichtbaar?

Verzuim is objectief: iemand meldt zich ziek, dat wordt geregistreerd. Presenteïsme niet. Er is geen melding, geen registratie, geen zichtbaar signaal in de gebruikelijke rapportages. Daardoor staat het zelden op de agenda, terwijl het productiviteitsverlies dat het veroorzaakt groter kan zijn dan het verlies door verzuim.

Werkstress alleen al veroorzaakt in Nederland 1,6% extra productiviteitsverlies dit jaar. Meer weten over de grootste oorzaken? Lees: De drie grootste oorzaken van productiviteitsverlies.

Hoe herken je presenteïsme toch?

Presenteïsme zie je niet op het eerste gezicht, maar er zijn signalen. Een medewerker die meer fouten maakt dan normaal. Die langzamer werkt, minder initiatief neemt of zich terugtrekt uit overleggen. Ook een laag ziekteverzuim in combinatie met hoge werkdruk of lage meldingsbereidheid kan erop wijzen.

Leidinggevenden die regelmatig het gesprek aangaan over werkdruk en energie, vangen deze signalen eerder op dan wie alleen op verzuimcijfers stuurt. Al deze signalen hebben één ding gemeen: de medewerker is er, maar de productiviteit is dat niet.

Wat kun je als HR doen?

Als je een signaal herkent, hoef je geen diagnose te stellen. Een goed gesprek begint met een open vraag: hoe gaat het eigenlijk met je werk? Niet als functioneringsgesprek, maar als check-in. Juist dat soort gesprekken maken het bespreekbaar voordat het escaleert.

Maar individuele signalen vertellen je alleen dat er iets speelt, niet wat er speelt en hoe groot het is. Toch zijn de onderliggende oorzaken meetbaar. Niped gebruikt binnen het PMO gevalideerde methodes, zoals de Work Limitations Questionnaire (WLQ), om productiviteitsverlies bij aanwezige medewerkers in kaart te brengen. Zo krijg je inzicht in de oorzaken van verlies die anders buiten beeld blijven: werkstress, verminderde vitaliteit, slaapproblemen, op groepsniveau en zonder te hoeven gissen.

Wil je weten welke risicofactoren het meest bijdragen aan productiviteitsverlies in jouw organisatie? Krijg inzicht met het PMO.

Laat je adviseren